Οι βιοτεχνίες της οικογένειας Καρούζου

  

     Η οικογένεια Καρούζου είναι μια απ’ τις παλαιότερες οικογένειες της Σουβαλιώτικης κοινωνίας...

Τοπικά προϊόντα με τέχνη και συναίσθημα…

…4 γευστικές στάσεις στα χωριά του βορειοανατολικού Παρνασσού                Αυθεντικές γεύσεις και εξαιρετικά τοπικά προϊόντα που θα δοκιμάσετε εκεί και θα φέρετε μαζί σας κατά την επιστροφή…

Ιούλιος… “Αηλιάτης”, “Εκατομβαιών”, “Αλωνάρης”…

Εικονίζονται επί της καρότσας καθήμενοι:

Εκ δεξιών προς τ’ αριστερά: Βέλλιος Γιάννης (Ντόρμας), Τζιβάρας Σεραφείμ(Καψιώτης), Βαλάσκας Κώστας, Μη αναγνωρίσιμος, Σταματίου Αργύριος (Μπαστούνης)

 Καλωσορίζοντας σήμερα τον έβδομο μήνα του χρόνου & δεύτερο του Καλοκαιριού, το μήνα Ιούλιο,…

Γεωργική Μελέτη Κοινότητος Σουβάλας εν έτει 1937 ΜΕΡΟΣ 5ο

                        

Συνέχεια δημοσίευσης από 7 Απριλίου 2023...

Γεωργική Μελέτη Κοινότητος Σουβάλας εν έτει 1937 ΜΕΡΟΣ 4ο

                  

Συνέχεια δημοσίευσης από 11 Μαρτ. 2023...

Γεωργική Μελέτη Κοινότητος Σουβάλας εν έτει 1937 ΜΕΡΟΣ 3ο

                                            

Συνέχεια δημοσίευσης από 18 Φεβ. 2023...

Γεωργική Μελέτη Κοινότητος Σουβάλας εν έτει 1937 ΜΕΡΟΣ 2ο

Συνέχεια δημοσίευσης ...

ΣΤΟ ΦΟΥΡΝΟ ΤΟΥ ΜΑΤΑΡΑ 1975..

                                                   Ματαρά Γαρυφαλλιά 

 

Αρχείο Ματαρά Νίκου

ΑΡΤΟΣ ΚΑΙ ΘΕΑΜΑΤΑ ΣΤΗ ΣΟΥΒΑΛΑ ΠΑΛΙΑ...

                               Φούρνος και Σινεμάς(χειμερινός )  Νικολάου Ματαρά  1979
 

      Φούρνος και Σινεμάς Πάνω  (καλοκαιρινός) -  Οικία Νικολάου Ματαρά- Στο Δρόμο 

Κωνσταντίνος ΑΘ  Σβίγγος και στο βάθος οικία Σβίγγου  1966

 

Αρχείο Νίκου Ματαρά

15 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2020 -ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΕΡΑ ΑΓΡΟΤΙΣΣΑΣ..

 

Σήμερα, γιορτάζει η γυναίκα αγρότισσα, η μάνα αγρότισσα. Η γυναίκα εκείνη που με μόχθο και αγώνα καλλιεργεί τη γη, λιώνει τις σόλες των παπουτσιών της καθημερινά ώστε να υπάρχει στο  τραπέζι ένα ζεστό καρβέλι ψωμί,εκείνη που στέκεται αγέρωχη και δυνατή στις αντίξοες συνθήκες της σύγχρονης πραγματικότητας εκείνη που καθημερινά βρίσκεται στον όργο,στο θέρισμα, στο αλώνισμα μαζί με τα δρεπάνια στα χέρια, που μαζεύει το βαμβάκι και καλλιεργεί με περίσσεια αγάπη και σεβασμό την ελληνική γη.Εκείνη η βασανισμένη γυναίκα που υπoμένει πολλά και ακόμη περισσότερα ώστε να δει τους κόπους της να ανταμείβονται.Εκείνη η γυναίκα που ξέρει από τα γεννοφάσκια της τι θα πει φτώχεια, τι θα πει πείνα,τι θα πει πίκρα και μισεμός. 

 

Σήμερα, γιορτάζει η γυναίκα αγρότισσα και μαζί με αυτή γιορτάζουν και οι δικές μας αγρότισσες. Οι γυναίκες αγρότισσες της Σουβάλας, που η πρώτη αχτίδα του ήλιου τις βρίσκει στα χωράφια να καλλιεργούν τη γη, σε εκείνο το πρώτο αντάμωμα της γης με τον άνθρωπο. Γιορτάζουν οι γιαγιάδες μας που υπήρξαν αγρότισσες και μεγάλωσαν με πολύ κόπο και βάσανα εμάς και τους γονείς μας, που μας μίλησαν για την γη, για το άρμεγμα, για τα μανάρια και για τόσα άλλα που αποτελούν ύμνο προς την ίδια την φύση και την ανθρώπινη ύπαρξη. 

 

Σήμερα γιορτάζουν αυτές οι γυναίκες.Οι γυναίκες του μόχθου και της σκληρής δουλειάς, που κράτησαν ζωντανή την ύπαιθρο και με μεγάλες κακουχίες και βάσανα έθρεψαν τα παιδιά τους.

 

Ένα ευχαριστώ και μια συγνώμη που δεν πρόλαβαν να ξεκουραστούν έστω και για μια στιγμή στη ζωή τους. 

 

*Η Διεθνής Ημέρας Αγρότισσας καθιερώθηκε με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στις 18 Δεκεμβρίου 2007 και γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 15 Οκτωβρίου για να υπενθυμίζει τη συμβολή της γυναίκας στην αγροτική παραγωγή και την αγροτική κοινωνία εν γένει, αλλά και τις προκλήσεις τις οποίες αντιμετωπίζει.

 

 

Ακολουθεί ποίημα του Γιάννη Ρίτσου που σκιαγραφεί μοναδικά τη ζωή της γυναίκας των αγρών

 

 

Αγρότισσα-ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ

 

 

Σαν ένιωσε πως ήρθε η ώρα της, κάλεσε τους δυο γιους της κι έκανε τη διαθήκη της. Μοίρασε δίκαια τα λιόδεντρα, τ’αμπέλι, το μποστάνι, τη γελάδα, το γαϊδούρι. Κι ύστερα κάλεσε τις

έγκυες νύφες της, να φτιάξουν τις λαμπάδες της ταφής της.Απ’τ’ αχυρένιο στρώμα της, το μάτι της νοικοκυράς επέβλεπε, διόρθωνε, αυτό ή εκείνο, παρακολουθούσε τη δουλειά. Τους όριζε

σχήμα και μέγεθος, έδινε την καλή της συμβουλή. Να ξέρουν, είπε, για τα βαφτίσια.Σαν τέλειωσε κι αυτό, έκλεισε τα μάτια της, μα δε μπορούσε ακόμη να πεθάνει. Και τότε πρόσταξε ν’ ανάψουν τις λαμπάδες. Στο γλυκύ τους φέγγος είδε τα χέρια της λιγνά, στεγνά, πανίσχυρα, σαν των αγίων, σαν ξερά δέντρα πού ’δωσαν πολύ καρπό. Άγρια χέρια,πελεκημένα απ’ τη λάτρα του σπιτιού και του αγρού.Κείνη την ώρα, αγάπησε τα χέρια της. Χαμογέλασε απόμακρα κι

αποκοιμήθηκε σα να ήταν είκοσι χρονών κορίτσι. Οι δυο της νύφες σταυρώσανε τα χέρια τους επάνω απ’ την κοιλιά τους κι απόμειναν να την κοιτάζουν με τα νέα τους μάτια διάπλατα κι αδάκρυτα. Ύστερα στρώσαν το τραπέζι, βγήκαν στο κατώφλι, και φωνάξανε τους

άντρες για το δείπνο. Οι τέσσερις λαμπάδες φώτιζαν το μεγάλο καρβέλι.Τώρα θα ξέραν, βέβαια,  και για τα βαφτίσια.»

 

ΕΦΗ ΘΑΝΟΥ (ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΗ)

ΣΤΟ ΡΑΦΕΙΟ ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΘΑΝΟΥ- ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΗ

 

Νικολόπουλος Γιώργος- Θάνος Θόδωρος(κοντογιάννης)- Αγνωστος

                        Θάνος Θόδωρος(κοντογιάννης) -  Νικολόπουλος Γιώργος

Αρχείο Γιάννη Ρέββα

ΤΟ ΟΡΓΩΜΑ ..

 

 

 

 

Μόλις έπιαναν οι πρώτες βροχές του φθινοπώρου και μαλάκωνε το χώμα, άρχιζε το όργωμα. Το όργωμα γινόταν με βόδια ή με μουλάρια. Χρησιμοποιούσαν ξύλινα αλέτρια, αλλά αργότερα αντικαταστάθηκαν με σιδερένια.  Όταν ερχόταν ο καιρός του οργώματος, οι γεωργοί πήγαιναν με τα βόδια στο χωράφι.

 

Στο χωράφι έζευαν τα βόδια. Το ζέψιμο των βοδιών ήταν μια ολόκληρη διαδικασία. Έβαζαν πρώτα τα ζώα δίπλα δίπλα και τα έδεναν μεσ'το ζευγά (ζυγό) με τις ζεύλες.

 

Για να σέρνουν τα ζώα το αλέτρι, τοποθετούσαν στο λαιμό τους περιλαίμια ή όπως τα λένε οι γεωργοί μας «λιμαριές». Οι «λιμαριές»  ήταν φτιαγμένες από μαλακό δέρμα και μέσα ήταν γεμισμένες με άχυρο για να μην πληγώνονται τα ζώα. Στο πλάι είχαν κρίκους απ’ όπου μεγάλα λουριά ή σχοινιά έδεναν το αλέτρι.

 

Σχεδίαζαν τους όργους. Έπαιρναν την αξιάλι* στο ένα χέρι και με το άλλο κρατούσαν το αλέτρι. Όταν όλα ήταν έτοιμα, έκαναν το σταυρό τους και έδινα την εντολή στα βόδια, να ξεκινήσουν το όργωμα. 

 

 

Όταν τελείωνε το όργωμα κάθε χωραφιού, ακολουθούσε το σβάρνισμα. Έλυνε το αλέτρι από το ζυγό και έδενε σ’ αυτόν τη σβάρνα του. Οδηγούσε κατόπιν το ζευγάρι των ζώων του πάνω στο οργωμένο χωράφι, για να σπάσουν με τη σβάρνα οι σβόλοι και να ισοπεδωθεί το χώμα, ώστε να ποτίζεται ομοιόμορφα από το νερό της βροχής και να γίνει πιο εύκολα ο θερισμός του χωραφιού το καλοκαίρι.

 

 Η σπορά απαιτούσε ιδιαίτερη τέχνη και εμπειρία, γιατί έπρεπε ο σπόρος να σκορπίζεται ομοιόμορφα στο χωράφι, για να φυτρώσει καλά και να μην αφήσει κάποια τμήματα χέρσα. Ακολουθούσε μια αυλακιά και με το χέρι σκορπούσε το σπόρο. Για κάθε οργιά (τρία βήματα) και μια χούφτα σπόρο. Η μέρα θα ήταν κοπιαστική.Το μεσημέρι σταματούσαν για λίγο τη δουλειά, για να ξεκουραστούν λίγο τα ζώα και να φάνε λίγο λιτό φαγητό, συνήθως ό,τι είχε περισσέψει από το προηγούμενο βράδυ, λίγο τυρί ή ελιές, μπόλικο ψωμί, και συνέχιζαν το όργωμα μέχρι αργά το απόγευμα. Υπολόγιζαν μόνο να προλάβουν να γυρίσουν στο σπίτι πριν νυχτώσει.

 

Πρώτα θα έσπερναν τα κουκιά, τις φακές, το βίκο,  τις βρώμες και τα κριθάρια, τα «βρωμοκρίθαρα» όπως  έλεγαν μονολεκτικά τα δυο  τελευταία. Τέλη Οκτωβρίου έσπερναν τα σιτάρια.
Τον σπόρο οι γεωργοί τον ετοίμαζαν από την προηγούμενη χρονιά. Διάλεγαν τα καλύτερα δεμάτια από τη θημωνιά, έσπαγαν με τον κόπανο τα στάχυα, καθάριζαν τα σιτάρι και το κρατούσαν για τη σπορά του επόμενου χρόνου.  Το σπόρο τον είχαν μέσα σε ένα «δισάκι» ή τρουβά ( διπλό σάκο), που στη μέση είχε ένα άνοιγμα, για να το κρεμάνε στο λαιμό. Δηλαδή, είχαν ένα σάκο μπροστά και έναν πίσω. Όταν άδειαζε λίγο ο μπροστινός σάκος, έφερναν μπροστά τους τον πισινό σάκο, για να μην κουράζονται από το μεγαλύτερο βάρος του. Αυτό συνεχιζόταν μέχρι να αδειάσουν οι σάκοι, οπότε τους ξαναγέμιζαν.

Αν κάποιος γεωργός διέθετε πολλά χωράφια μετά το όργωμα άφηνε κάποια χωράφια "καλο(υ)ρκά" να τα σπείρει τον επόμενο χρόνο (αγρανάπαυση).

 

 

 

Αργότερα οι γεωργοί οργώνουν τα χωράφια τους με σιδερένιο αλέτρι (γερμανός) και χρησιμοποιούσαν αντί για βόδια, άλογα ή μουλάρια. Τα άλογα ή τα μουλάρια δεν χρειάζονταν να είναι ζευγάρι. Το όργωμα γινόταν και με ένα μόνο ζώο.

 

Λεξιλόγιο

Αλέτρι: Εργαλείο για το όργωμα. Αποτελούνταν από πολλά μέρη.
Κοντούρι: Το αλέτρι χωρίς το ζευγά και την προέκταση. Είχε μια λαβή από την οποία ο γεωργός καθοδηγούσε το υνί. Κατέληγε στο υνί.
Υνί: Σηδερένιο μυτερό εργαλείο, για να μπαίνει βαθιά μέσα στο χώμα και να το σκάφτει.
Ζευγάς: Από το ζευγά με τον οποίο ζευγάρωναν τα βόδια οι γεωργοί όταν οργώνουν λέγονται ζευγωλάτες.
Ζεύλες: Ζευγάρια από σιδερένιες ράβδους, για να δένει το λαιμό των βοδιών με το ζευγά.
Αξιάλι (ή βουκέντρα): Λέξη ομηρική. Μακρύ ξύλο με μύτη στην άκρη. Με αυτή κέντριζαν τα βόδια. Με την αξιάλι μετρούσαν και τις ώρες. Γνωστή η φράση για όσους αργούν να ξυπνήσουν "ο ήλιος ανέβηκε δυο αξιάλες ψηλά και σύ ακόμα κοιμάσαι;".
Λιμαριές: Ήταν φτιαγμένες από μαλακό δέρμα και μέσα ήταν γεμισμένες με άχυρο για να μην πληγώνονται τα ζώα.
Γερμανός: Σιδερένιο είδος αρότρου.
Σβάρνα: Εργαλείο για το σκέπασμα του σπόρου και το σπάσιμο των σβόλων.
Όργος: Μονάδα μέτρησης για το χωρισμό του χωραφιού σε τμήματα
Οργιά: Μία μονάδα όργου (περίπου τρία βήματα)
Σποριά: Ειδικό σακίδιο για τη σπορά.

 

ΑΡΧΕΙΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΥ

 

ΟΙ ΣΙΔΕΡΑΔΕΣ ΤΗΣ ΣΟΥΒΑΛΑΣ..

Το τελευταίο εναπομείναν εν λειτουργία καμίνι της Σουβάλας του Λουκά Θ. Τοπάλη

Ο Προμηθέας κλέβοντας την φωτιά από τους θεούς παρέδωσε την τεχνική στους κοινούς θνητούς όπου και μεγαλούργησαν.

Οι Δωριείς ήταν σύμφωνα με την ιστορία οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν σιδερένια όπλα και βάση αυτών κυρίευαν όλους τους υπόλοιπους πολιτισμούς. (εποχή του σιδήρου)

 

ΑΛΜΠΑΝΗΣ Η ΠΕΤΑΛΩΤΗΣ

Αλμπάνης ή πεταλωτής ένα επάγγελμα υπό εξαφάνιση....

Ένα ακόμα επάγγελμα που έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Τα πέταλα τα σιδερένια παπούτσια των αλόγων, για να μη φθαρούν. Λόγω του φορτίου που έφεραν τα ιπποειδη , αλλά και των σκληρών οδοστρωμάτων συνήθως από χαλίκια για να μην φθείρονται οι οπλές των μεταφορικών ζώων όπως άλογα, γαϊδούρια, μουλάρια, τα εξόπλιζαν με πέταλα... Μην ξεχνάμε ότι το κύριο μεταφορικό μέσο πριν αρκετά χρονιά ήταν αυτά τα ζώα. Ο παπουτσής των αλόγων και των άλλων αυτών ζώων ήταν ο πεταλωτής ή γνωστός σε άλλες περιοχές σαν αλμπάνης.
                   

Ο Γιάννης Θάνος (Κοντογιάννης) ο Τελευταίος Πεταλωτής στη Σουβάλα  Μαζί με το Δημήτρη Πιπέρα επί το έργον.
 
Αυτός με την τανάλια τους έβγαζε τα παλιά πέταλα, έκοβε με το μαχαίρι το νύχι που περίσσευε και το καθάριζε. Τοποθετούσε το νέο πέταλο καυτό όπως το έβγαζε από το καμίνι πάνω στο νύχι του ζώου, για να μην αφήσει κενά και για να ταιριάξει καλά πάνω σε αυτό. Μετά κάρφωνε προσεκτικά τα πέταλα πάνω στο νύχι του ζώου με καρφιά, ώστε το καρφί να μπει στο ξερό μέρος του ποδιού για να μην πληγωθεί το ζώο. 

ΑΡΓΑΤΙΣΣΑ ΣΤΟ ΚΑΜΠΟ

Αργάτισσα στον κάμπο….  Δύσκολα και σκληρά  χρόνια …..

Αφήγηση: Eυσταθία Λ. Κότσια,  από το βιβλίο «Μια Σουβαλιώτισσα Θυμάται».

 Φεύγαμε στο παζάρ΄ τ΄Δαδιού, ξυπολυτούτσικα και νηστικούτσικα. Γυρίζαμε τα Χριστούγεννα και ματαφεύγαμε το Μάη για σκάλο μέχρι της Παναγιάς.Η Τασούλα Θάνου, η Θυμιά Μπγατσούλα, η Λουκία Χλιάρα, η Παγαγιωτίτσα Κιριμέζη, η Κατσαμπέρω, η Θανασία Κιριμέζη, η Παναγιού Μαυράκη , παρέα ξεκινάγαμε.

Παίρναμε ένα καρβελάκι μπομπότα, καμιά βελέντζα και πααίναμε στην Πετρομαγούλα, στο Ρέτζο στον Καράλα και σε άλλους νοικοκυραίους. Ξεκοπή δουλεύαμε, τη νύχτα νυχτερεύαμε, ξαίναμε μαλλιά, βγάζαμε καντήλες για να μας δώκνε καμιά φλέγκα ψωμί.

Την Κυριακή δουλεύαμε για να πάρουμε καμιά παντόφλα να μην ξεκέψουμε το βδομιαδιάτικο. Μεγάλη Παρασκευή βγαίναμε βαμπακιές. Κοιμόμασταν στο υπόγειο του σπιτιού. Το βράδυ μας φκιάνανε λίγα φασόλια, όλο ζ΄μί. Άμα μαζεύαμε βαμπάκι, ξεκινάγαμε νύχτα με τα ποδάρια, άμα ήτανε να σκαλίσουμε, μας πααίνανε για να φτάσουμε νωρίς.

Μαργώναμε, μας κοπάναγε η κρυάδα απ΄το απόγειο απ΄τα ποτάμια. Μάζωνα 100-110,120 οκάδες, τώρα το ζυγιάζουνε, τότε με το μάτι το υπολογίζανε.Για να μάσω γλήγορα βαμπάκι, να μη χασομερήσω, δεν καθόμανε καταγής να φάω μια χαψιά ψωμί και κανένα κερλεντίτσι. Δάγκωνα το ψωμί και το πέταγα μπροστά στον όργο, τόβρισκα , ματαδάγκωνα και πίσω τα ίδια.. Μας δίνανε μοίρα καλότχη μ΄4-5 δεκάρες την οκά. Τώρα έχει οχτάωρα, που κείνα τα μαρτύρια που περάσαμε εμείς.

ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΑΓΡΟΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΣΟΥΒΑΛΑΣ ΠΑΛΙΑ

Γιανίτσα Δαούτη  - Στάθης Ανάγνος 
Αρχείο Δαούτη Φρόσω
 

Βοσκός

Συλλογή Καρπών

Διακρίνετε  ο Γιάννης Βαλάσκας  και ο γιός του Παναγιώτης Βαλάσκας και Φυσικά πολλές Γυναίκες επί το έργον.

Αρχείο Λαογραφικού