Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026

Τα Τράγαλα

                Λαογραφικό Σημείωμα του Αλέκου Ι. Βαλάσκα        Τα μ’ σα έσπειρα, τα μ’ σα έφαγα, τα μ’ σα έχου στην κουφίνα…

  Η Χαραλαμπούλα (μάνα), τοποθέτησε το σοφρά μπροστά στο τζάκι, έστρωσε επάνω το υφαντό λαζουρένιο τραπεζομάντηλο, έβαλε το τενεκεδένιο κουτί με τη ζάχαρη και ένα πιάτο με καβουρδισμένο σουσάμι στη μέση του σοφρά, έβαλε επίσης τρείς – τέσσερες υφαντές πετσέτες, τέσσερα τσίγκινα και τρία εμαγιέ (για εμάς τα παιδιά) πιάτα  & επτά κουτάλια.                                                                                             

Κατέβασε τον χαλκοματένιο τέντζερη από τη φωτιά, τον ακούμπησε στην παραστιά και έπιασε με τη μάσια τη σιδηροστιά και την κρέμασε στο καρφί μέσα στο θόλο του τζακιού, στον πυρομάχο.                                                                                                               

Η γερο-Κατερίνη (γιαγιά), έφερε και ακούμπησε σε μια άκρη της παραστιάς μια σχίζα ξύλου από ελάτινο κορμό  & ένα – δυό ελάτινα κλωνάρια σκουπίζοντας τα χέρια της στη μακριά μάλλινη τσούκνινη υφαντή φούστα της.                                                              

Ο γερό –Αλέξης (παππούς) , τράβηξε τις τελευταίες δυο ρουφηξιές του ιδιοχείρως κατασκευασμένου στριφτού σε κομμάτι εφημερίδας τσιγάρου του, συμμάζωξε τη φωτιά τοποθετώντας στη μέση της εστίας τα εναπομείναντα από το μαγείρεμα δαυλιά και κάρβουνα ενισχύοντάς τα τώρα και με τα καινούργια ξύλα.  

Ο παππούς , η γιαγιά, ο πατέρας πήραν τα σκαμνιά τους και κάθισαν πρώτοι κοντά στο σοφρά, ακολουθήσαμε εμείς, τρία παιδιά.                                                                              

Η μάνα ξεσκέπασε τον τέντζερη απ’ όπου αναδύθηκε ο εξαίσιας οσμής ατμός των βρασμένων οσπρίων και δημητριακών που μας ερέθισε τα ρουθούνια και μας έφερε έναν ελαφρύ στομαχικό σπασμό και γουργούρισμα.                                                     

Ένας – ένας τώρα, με πρώτους τον παππού και τη γιαγιά, μετά ο πατέρας & μετά εμείς τα παιδιά απλώναμε το πιάτο μας στη μάνα που κενώνοντας (σερβίροντας) με την κουτάλα από τον τέντζερη τα χυλωμένα όσπρια και δημητριακά έλεγε και τη φράση : “… τα μ’ σα έσπειρα, τα μ’ σα έφαγα, τα μ’ σα έχου στην κουφίνα…”, το δικό της πιάτο τελευταίο, όπως πάντα.                                                                               

Προσθέτοντας τώρα όποιος ήθελε και από λίγο καβουρδισμένο σουσάμι και ζάχαρη απολαμβάναμε αυτό το εξαιρετικό και πολυβιταμινούχο φαγητό.

Ήταν 21η Νοεμβρίου (η κάθε 21η Νοεμβρίου) των παιδικών χρόνων των ανθρώπων της γενιάς μου των δεκαετιών του ’50 - ’60, ήταν και είναι η ημέρα που η εκκλησία μας εορτάζει τα Εισόδια της Θεοτόκου σε ανάμνηση του γεγονότος που οι γονείς της Παναγίας την οδήγησαν στον Ναό (είσοδος) και την παρέδωσαν στους ιερείς.       

Αυτή η εορτή της Παναγίας, στο χωριό μας όπως και σε πολλά άλλα μέρη της πατρίδος μας, θεωρείται εορτή των αγροτών ως ημέρα ευλογίας για την ευφορία της γης και των σπαρτών.                          

 Επειδή χρονολογικά συνέπιπτε σχεδόν με την  περίοδο που η σπορά των γεννημάτων (κυρίως των δημητριακών) ήταν στο μέσον της όλης διαδικασίας τη λέγαμε και τη λέμε εορτή της Παναγίας της μεσοσπορίτισσας.                                                                           

Στο χωριό μας ,τη Σουβάλα, και με τη δική μας ντοπιολαλιά την ημέρα αυτή λέγαμε ότι είναι: “Τσ  Παναγιάς τσ Μ’σοσπορίτ’σας” και το έθιμο επέβαλε αυτή την ημέρα το φαγητό της οικογένειας να είναι τα αναμεμιγμένα όσπρια και δημητριακά, τα γνωστά στη Σουβάλα με την ονομασία “τράγαλα”.                                                         

Από το πρωί της παραμονής της μεγάλης αυτής Θεομητορικής γιορτής, θυμάμαι, τη γιαγιά-Κατερίνη να έχει πάρει από μια αρκετή ποσότητα, σταριού, καλαμποκιού, χοντρών & λιανών (δλδ. άσπρων & μαυρομάτικων) φασολιών και ρεβιθιών, να τα καθαρίζει και να τα ρίχνει σε μια μεγάλη τεντζερίνα με νερό για να φουσκώσουν (μουλιάσουν) μέχρι το πρωί της μεγάλης γιορτής .                                                           

Από πολύ νωρίς, σχεδόν πριν φέξει , ανήμερα της γιορτής η γιαγιά σηκωνόταν άναβε τη φωτιά στο τζάκι έβαζε την σιδηροστιά (πυροστιά) και τοποθετούσε το μεγάλο τέντζερη με το μίγμα τω οσπρίων και δημητριακών για μαγείρεμα.                                      

Λόγω της ιδιαίτερης σύνθεσης του μίγματος οσπρίων και δημητριακών και της διαφορετικής τους σκληρότητας απαιτούνταν και ανάλογος χρόνος βρασμού των που οπωσδήποτε υπερέβαινε τον συνήθη χρόνο που θα απαιτούνταν εάν ήταν ένα είδος.    Ίσως όμως ο πολύς χρόνος βρασμού των και σίγουρα η πολυποίκιλη σύνθεσή τους να ήταν οι λόγοι που τα έκαναν ένα ιδιαίτερα νόστιμο φαγητό. Ένα gourmet πιάτο όπως θα λέγαμε σήμερα.                                                                                                             

Μπορεί δύο ώρες , μπορεί δυόμιση, να σιγόβραζαν τα τράγαλα όμως ήταν έτοιμα προς βρώση πριν ετοιμαστούμε εμείς τα παιδιά για το σχολείο, ο πατέρας για τα χωράφια, ο παππούς να βγάλει τα μανάρια για βοσκή, η μάννα και η γιαγιά να ασχοληθούν με τις δουλειές του σπιτιού.                                                                                      

Και είχε στρωθεί κιόλας ο σοφράς και όλοι γευόμασταν το θεσπέσιο αυτό εορταστικό έδεσμα που ακόμη και σήμερα σε κάποια λίγα σπίτια του χωριού μας παρασκευάζεται κάθε χρόνο τέτοια ημέρα.

 

  “Χρόνια Πολλά”  για την ημέρα και καλή γονιμότητα στις καλλιέργειες  των αγροτών μας.  

                                                                                    Α.Ι.Β. 

                            

                                                                                                                                      

                             



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

"Επιτρέπεται η υποβολή σχολίων σχετικών, βέβαια, με το θέμα της κάθε ανάρτησης. Η ελεύθερη έκφραση γνώμης και καλόπιστης κριτικής για τα θέματα που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα μας είναι ευπρόσδεκτη. Αντίθετα, κάθε σχόλιο υβριστικού, προσβλητικού & κακόβουλου περιεχομένου και μάλιστα ανώνυμο θα διαγράφεται."