Η Σουβαλιώτικη οικογένεια ΤΖΙΒΑΡΑ (Ζιάκα)…

     …μία ιστορική οικογένεια 226 χρόνων, από τον γενάρχη οπλαρχηγό του 1821 Καπετάν Θοδωρή Ζιάκα μέχρι το σημερινό τελευταίο απόγονο Θεόδωρο Χρ. Τζιβάρα

    Ήταν πριν λίγες ημέρες όταν δέχθηκα ένα τηλεφώνημα  από τον εις Αθήνας διαβιούντα συγχωριανό μας, μέλος του Συλλόγου μας & φίλο Θεόδωρο Χρ. Τζιβάρα και ο οποίος με ρώτησε εάν θα μας ενδιέφερε να μας αποστείλει για δημοσίευση στην ιστοσελίδα μας κάποιες φωτογραφίες & έγγραφα από το οικογενειακό & προσωπικό του αρχείο που χρονολογούνται ακόμα και από την εποχή της Επαναστάσεως του 1821....    Και βέβαια Θοδωρή, μας ενδιαφέρει !!    ήταν η απάντησή μου...                    

  Κλείσαμε το τηλέφωνο & μετά από κάποια ώρα στο ηλεκτρονικό μου ταχυδρομείο δέχθηκα μία φωτογραφία - σκίτσο όπου απεικονίζονταν ο εκ Γρεβενών καταγόμενος θρυλικός οπλαρχηγός κατά την Επανάσταση του 1821 Καπετάν Θοδωρής Ζιάκας , κάποιες φωτογραφίες που απεικόνιζαν το γιαταγάνι, την πιστόλα & την μπαρουτοθήκη του οπλαρχηγού καθώς & κάποιες φωτογραφίες χειρογράφων του. 

     Τα στοιχεία αυτά συνοδεύονταν και από ένα σύντομο σημείωμα του κ. Τζιβάρα που εξηγούσε τη σχέση της οικογενείας του με τον Καπετάν Θοδωρή Ζιάκα αλλά και το πώς βρίσκονται αυτά τα ιστορικά αντικείμενα & έγγραφα στην κατοχή του ιδίου.  

     Πραγματική συγκίνηση & δέος με κατέλαβαν βλέποντας αυτό το σπάνιο ιστορικό υλικό και μάλιστα πολύ ενδιαφέρον ήταν για εμένα το γεγονός ότι μέσα από τα στοιχεία που παρέθετε ο κ. Τζιβάρας απαντήθηκε και ένα ερώτημα που από πολύ μικρός είχα δλδ το γιατί αυτή η οικογένεια συγχωριανών μας έφεραν το παρόνομα (παρατσούκλι) "Ζιάκας". Κάτι που δεν είχα ποτέ ρωτήσει να το μάθω ούτε από τον σχεδόν συνομήλικο μου, μακαρίτη σήμερα, πατέρα του Θοδωρή το Χρήστο αλλά ούτε & από τον επίσης μακαρίτη θείο του Θοδωρή τον Γιώργο με τους οποίους ως παιδιά κάναμε παρέα μαζί τα καλοκαίρια όταν έρχονταν από την Αοήνα στο χωριό.

   Όμως επειδή έκρινα ότι αυτά τα σπάνια & σημαντικά ιστορικά στοιχεία, που στάλθηκαν σε εμένα προκειμένου χρησιμοποιηθούν ως υλικό για μια ανάρτηση, δεν αρκούσε μια απλή παρουσίασή τους ως φωτογραφικό & μόνο υλικό, ζήτησα από τον αποστολέα τους (κ. Θοδωρή Τζιβάρα) να συντάξει ένα Άρθρο με βάση το αξιόλογο αυτό υλικό & με τεκμηριωμένα στοιχεία για να τα δημοσιεύσουμε.

      Ανταποκρινόμενος ο κ. Τζιβάρας στην προτροπή μας συνέταξε το παρακάτω Άρθρο το οποίο & δημοσιεύουμε ευχαριστώντας τον από καρδιάς για τη συνεργασία & συγχαίροντας τον για την εξαιρετική & τεκμηριωμένη παράθεση των τόσο σημαντικών ιστορικών αλλά & οικογενειακών στοιχείων 

                                         Αλέκος Ι. Βαλάσκας 

Γράφει ο Θεόδωρος Χρ. Τζιβάρας

     Ο Θεόδωρος Ζιάκας, του οποίου το επώνυμο φέρουμε πλέον υπερήφανα ως οικογενειακό προσωνύμιο, ήταν ο πατέρας του Λουκά Τζιβάρα. Για να κατανοήσει κάποιος πως άλλο επώνυμο έφερε ο πατέρας κι άλλο ο γιός, πρέπει να ανατρέξει στην προφορική παράδοση.

   Όταν στα 1826 οι Tούρκοι κύκλωσαν κατόπιν προδοσίας το χωριό των Ζιακαίων, το Μαυρονόρος Γρεβενών, όπου και δολοφονήθηκε ο Γιαννούλας Ζιάκας (μεγαλύτερος αδελφός του Θεόδωρου), ο Θεόδωρος που κατάφερε να διαφύγει του κλοιού, κατέβηκε μαζί με όσους εκ των συγγενών του σώθηκαν, στη Λαμία. Ο ένας γιός του, ο Λουκάς, κατέληξε από τη Λαμία στη Σουβάλα και υιοθέτησε το επώνυμο που φέρουμε σήμερα, δηλαδή Τζιβάρας (μάλιστα για πολλά χρόνια, γραφόταν με “Ν”μπροστά, δηλαδή Ντζιβάρας), άλλα δυο παιδιά του Καπετάν Ζιάκα πήγαν ο ένας στα Γιάννενα, όπου υιοθέτησε το επώνυμο Τζοβάρας κι ο άλλος κάπου στην Πελοπόννησο, όπου υιοθέτησε το επώνυμο Τζαβάρας.

Αυτό έγινε διότι οι τούρκοι είχαν επικηρύξει με ένα μεγάλο χρηματικό ποσό τους Ζιακαίους, οι οποίοι από τα προεπαναστατικά χρόνια έως το 1878 τους χτυπούσαν αδιάλειπτα.

Προκειμένου λοιπόν να αποφευχθεί μια επανάληψη της προδοσίας του 1826, οπότε και χάθηκαν πολλοί άνδρες της οικογένειας, κάποια μέλη της υιοθέτησαν διαφορετικό επώνυμο. Αυτά μου τα είχε διηγηθεί η προγιαγιά μου η Γιαννίτσα χήρα Γ. Τζιβάρα (1890-1985) όταν ήμουν μικρός, αλλά και άλλοι συγγενείς, όπως ο παππούς μου και ο πατέρας μου. 

Η συνέχεια της οικογένειας υπήρξε η εξής:

Ο Λουκάς (που πιθανολογούμε γεννήθηκε κάπου μεταξύ 1819 και 1827), είχε μεταξύ άλλων υιό του τον Θεόδωρο Λ. Τζιβάρα (1855-1931), αυτός με την σειρά του είχε υιό του τον Γεώργιο Θ. Τζιβάρα (1887-1940), εν συνεχεία ο Γεώργιος είχε υιό του τον παππού μου Θεόδωρο Γ. Τζιβάρα (1915-1994). Ακολούθησαν ο θείος μου Γιώργος (1944-1997), ο πατέρας μου Χρήστος (1949-2019) και τέλος εγώ, που γεννήθηκα το 1981. 

 Για να καταλάβουμε πόσο σπουδαίος (αν και ξεχασμένος) αγωνιστής ήταν ο πρόγονός μας Καπετάν Θεόδωρος Ζιάκας, αξίζει να δούμε ένα σύντομο ιστορικό της δράσης του ιδίου και της οικογένειάς του:

 Ιστορικό Ζιακαίων

Αρχηγός της οικογένειας υπήρξε ο Γιωργάκης ή γερο-Ζιάκας, αρματωλός των Γρεβενών και πρωτοπαλίκαρο του Ντελή Δήμου και του Τόσκα. Μετείχε στην επανάσταση του 1770 οπότε και αντιμετώπισε τα στρατεύματα του Κούρτ Πασά και αργότερα του Αλή Πασά. Παρέμεινε αρματωλός των Γρεβενών και της Κόνιτσας έως το 1810 ή 1814. Ένας από τους υιούς του συμμετείχε στην επανάσταση του Θύμιου Βλαχάβα, στα 1808. Εγγόνια του γερο-Ζιάκα ήταν ο Γιαννούλας (γενν. 1795) και ο Θεόδωρος (γενν. 1800).

Μετά το θάνατο του γερο-Ζιάκα, την αρχηγία ανέλαβε ο Γιαννούλας. Οι Ζιακαίοι μετείχαν στην επανάσταση του Εμμανουήλ Παππά στη Χαλκιδική (1821). Τότε ο Γιαννούλας έγινε Χιλίαρχος και ο Θόδωρος Ταγματάρχης. Αργότερα (1822) παίρνουν μέρος στην επανάσταση της Νάουσας, ενώ κατά την πολιορκία του Μεσολογγίου, ο Γιαννούλας έστειλε εκεί τον υπαρχηγό του, Απόστολο Κυρίμη, μαζί με άλλους Ζιακαίους. Κατά δε την ηρωική Έξοδο, έπεσαν 4 εξαδέλφια του Γιαννούλα. Το 1826, κατόπιν προδοσίας από τον Αλέξη και Νικόλα Μακρή, ο Μεχμέτ Ταγός, αγάς των Γρεβενών, κατόπιν εντολής του Κιουταχή, δολοφονεί τον Γιαννούλα στο Μαυρονόρος Γρεβενών, ιδιαίτερη πατρίδα των Ζιακαίων. Ο δε Θόδωρος διέφυγε κάνοντας ένα τέχνασμα. Τοποθέτησε πάνω στ’ άλογό του ένα δεμάτι σανό, έριξε επάνω σε αυτό την κάπα του και το ξαπέστειλε να φύγει ανάμεσα από τους τούρκους. Έτσι οι παραπλανηθέντες Τούρκοι τουφέκαγαν το άλογο, νομίζοντας πως πυροβολούν το Θόδωρο ενώ εκείνος διέφυγε από το πατρικό τους σπίτι. Μετά το θάνατο του Γιαννούλα, ο Θόδωρος γίνεται Αρχηγός των επαναστατών Δυτικής Μακεδονίας και αναλαμβάνει υπό την προστασία του τον ανήλικο υιό του Γιαννούλα, Νικολάκη. Στα τέλη του 1827 ο Θόδωρος δραστηριοποιείται στον Όλυμπο, ενώ στα 1828 κατεβαίνει στη Λαμία. Στα 1830 ανεβαίνει στα Τζουμέρκα για τη συνέχιση του αγώνα. Το 1831, με το Νάσιο Μάνταλο και το Σωτήρη Στράτο εισβάλλει στα Γρεβενά και πολιορκεί το Μεχμέτ Ταγό στο Διοικητήριο. Δεν καταφέρνει να κάμψει την τουρκική φρουρά, που ταμπουρώθηκε εκεί, καίει τα τούρκικα σπίτια και αποχωρεί. Στα 1832 δέχεται προσβολή από τουρκικές δυνάμεις στο Σπήλαιο Γρεβενών. Διαφεύγει με τους άνδρες του από το γκρεμό με σχοινιά. Ενώ στα 1835 τον συναντάμε στην ελεύθερη Ελλάδα.

    Το 1854 οργανώνει την επανάσταση στη Δυτική Μακεδονία (ενώ στην Ήπειρο αναλαμβάνει ο στρατηγός Θεόδωρος Γρίβας και στη Θεσσαλία ο στρατηγός Χριστόδουλος Χατζηπέτρος). Αξίζει στο σημείο αυτό να σημειωθεί πως ο Θεόδωρος Ζιάκας υπήρξε ο μόνος ηγέτης των επαναστατών, που δεν προέρχονταν από το τακτικό στράτευμα, αλλά από τους κλεφταρματολούς του '21. 

 Στις αρχές Φεβρουαρίου 1854, με 700 άνδρες περνά τα σύνορα και εισβάλλει στη Θεσσαλία. Καταλαμβάνει το Δαουκλί και έπειτα τον Άγιο Γεώργιο, τρέποντας 350 τουρκαλβανούς σε φυγή. Κατόπιν, μέσω Καρδίτσας, περνά στα Άγραφα και δίνει τη μάχη στο Τσιάμεσι (Δυτ. Θεσσαλία). Στη μάχη αυτή οι τούρκοι είχαν 20 νεκρούς έναντι μηδέν των Ελλήνων.

       Στις 1 και 2 Μαρτίου 1854 ο μεν Νικολάκης Ζιάκας δίνει τη μάχη της Πλάκας όπου θανατώνονται 7 τούρκοι, ο δε Θεόδωρος την μάχη στ’ Αγιωργίτικα Καλύβια. Εκεί 300 έλληνες αντιμετωπίζουν δύναμη 1.000 τούρκων που διαθέτουν και 2 πυροβόλα, υπό τον Ζεϊνέλ Πασά. Οι τούρκοι χάνουν 40 άνδρες και τρέπονται σε φυγή. Λίγο αργότερα ο Θεόδωρος Ζιάκας δίνει τη μάχη του Λουτρού (αρχές Μαρτίου) και κατόπιν πηγαίνει στο Μοναστήρι της Πέτρας, ενώ στις αρχές Απριλίου διαβαίνει τον Πηνειό ποταμό, στο ύψος της Αγίας Κυριακής Τρικάλων, από εκεί πηγαίνει στα Γρεβενά, όπου καθίσταται Αρχηγός της επαναστάσεως στην περιοχή.

 Στις 10 Απριλίου 1854 1.000 τουρκομάνοι ιππείς επιτίθενται σε καραβάνι 2.000 βλαχοποιμένων, περίπου 3 ώρες έξω από τα Γρεβενά. Όταν ο Θόδωρος το μαθαίνει αυτό, κινείται εναντίον τους και τους χτυπά. Μετά από σφοδρή μάχη, με 350 ιππείς που βρίσκονταν ακόμα εκεί, μόνο 50 καταφέρνουν να διαφύγουν και να φτάσουν σε οικτρή κατάσταση στα Γρεβενά. Οι έλληνες είχαν μόνο 5 νεκρούς. Αυτή ήταν η περιβόητη μάχη της Διμινίτσας. Εν συνεχεία ο Ζιάκας καταλαμβάνει θέσεις στα περάσματα Τίστας - Σπηλαίου - διόδου Μηλιάς - Μετσόβου - Κρανιάς - Γρεβενών και τελικώς περί τα τέλη Μαΐου βρίσκεται στο Σπήλαιο. Εκεί γίνεται η μάχη της 28ης - 29ης Μαΐου, όπου αντιμετωπίζει τις δυνάμεις των Αβδή Πασά των Ιωαννίνων, Οσμάν Πασά της Άρτας, Μεχμέτ Ταγού των Γρεβενών και 800 αρβανίτες υπό τον Τσέλιο Πίτσαρη. (σύνολο περίπου 12.000 τουρκαλβανοί). Όταν τα πυρομαχικά εξαντλούνται, αρνείται τη μεσολάβηση των προξένων των Μεγάλων Δυνάμεων ώστε να αποχωρήσει από εκεί υπό την προστασία τους λέγοντας: "Εγώ δεν θα ντροπιάσω τα ελληνικά τουφέκια". Διατάσσει να αδειάσουν όλα τα βαρέλια από το κρασί και να τα γεμίσουν με πέτρες. Κατά τις εφόδους των τούρκων, οι Έλληνες κυλούν τα βαρέλια στην πλαγιά, τα οποία σπάζοντας εκσφενδονίζουν τις πέτρες κατά του εχθρού. Έτσι σκοτώθηκαν 600 Τούρκοι. Στις 2 το βράδυ, σχηματίζοντας ανθρώπινη αλυσίδα, από απόκρημνο σημείο καταφέρνει να απομακρύνει από το Σπήλαιο τους άνδρες του και 1.000 γυναικόπαιδα. Μέσω της διαδρομής Κρανιά - Μέτσοβο - Κόζιακας - Άγραφα, φθάνουν τελικά στη Λαμία.

      Στην Επανάσταση του 1878 ο Θεόδωρος Ζιάκας διευθύνει σε ηλικία 78 ετών τη μάχη στο Μουζάκι (5-6 Μαρτίου 1878) και τη μάχη στο Μεσενικόλα Καρδίτσας. Απεβίωσε την 11η Ιανουαρίου του 1881 στο Αχλάδι Λαμίας (ή στην Αταλάντη) και ετάφη στη Λαμία, χωρίς να προλάβει να δει την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στον Εθνικό κορμό, που έγινε λίγους μήνες αργότερα. Στην κηδεία του υπήρξαν τρία στεφάνια, ένα απ' τη Λαμία όπου έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ένα από τα Γρεβενά, τον τόπο καταγωγής του και ένα από τη Μάνη. Οι μανιάτες, δεν είχαν ξεχάσει τη συνδρομή των Ζιακαίων κατά τα Ορλωφικά. 

Συνολικά 30 Ζιακαίοι σκοτώθηκαν από το 1821 ως το 1854, μεταξύ αυτών 4 αδέλφια του γέρο-Ζιάκα και ο Γιαννούλας.

 Από πάππου προς πάππο έφτασαν μέχρι και εμένα, το γιαταγάνι, η πιστόλα και η μπαρουτοθήκη του. Ενώ το καρυοφίλι του δωρίθηκε από τον παππού του παππού μου, Θεόδωρο Λ. Τζιβάρα, σε κάποιον ανεψιό του στα 1925. Έκτοτε δεν γνωρίζουμε τι απέγινε. Μια εβδομάδα προτού πεθάνει ο παππούς μου ο Θόδωρος, με φώναξε και μου τα παρέδωσε, λέγοντας τα εξής: "Αυτά τα όπλα, από το '21 έως σήμερα, πήγαν από Θόδωρο σε Θόδωρο,  από παππού σε εγγονό. Εκείνος που τα είχε ήταν μεγάλος και τρανός, ο φόβος και ο τρόμος των τούρκων. Είναι η σειρά σου να τα πάρεις. Όλα να τα χάσεις, σπίτια, χωράφια, αυτά δεν θα τα δώσεις ποτέ. Είναι η Τιμή μας". Τα διαφυλάσσω έκτοτε ως Ιερό οικογενειακό και ιστορικό κειμήλιο. 

Ακολουθούν Φωτογραφίες Εγγράφων εκ των πρωτοτύπων 

Θ. Ζιάκας

28.730

 Αίτησις Θεοδώρου Ζιάκα

Λαμία

 -----

Λαμία 1 Ιουνίου 1865

 

Προς την επί των θυσιών και αγώνων εξεταστικήν επιτροπήν.

      Η ύπαρξις των Καπετανάτων διετήρησεν είδος τι ελευθερίας εις τους υπό ζυγόν διατελούντας έλληνας, είδος εθνισμού, συχνών κατά της τουρκικής Δεσποτείας διαμαρτυρίας και όταν επέστη η στιγμή της απελευθερώσεως τα Καπετανάτα έδωσαν τους πρώτους στρατιώτας της Παλιγγενεσίας μας και αι σπουδαίαι μάχαι μας, έφερον αντιπερισπασμόν εις τας τουρκικάς δυνάμεις, ασχολουμένων εις τούτο ιδίως 40,000 χιλιάδων [επ....] Τούρκων, αίτινες αν αθρόαι εκινούντο κατά των αγωνιζομένων ενταύθα Ελλήνων, ήθελον ίσως τους καταβάλλει.

 Ο αρχηγός της οικογενείας μας ήτον Αρχηγός Καπετανάτων α) εις τα Γρεβενά β) εις Βέντζιον γ) Κονίτζης και δ) Ανασελίτζης, ήτοι της σπουδαίας των Γρεβενών Επαρχίας μετά των ετέρων τριών ουχί μικρών επαρχιών. Εκυβέρνα και εσχάτως εις τας 2 τελευταίας επαρχίας είχε τοποθετήσει Καπετάνιους συγγενείς του και ιδικούς του. Και μετά την δολοφονίαν του αυταδέλφου μου εγώ ευρέθην Αρχηγός Γρεβενών και λοιπών, αλλά επί τέλους εν μετά το άλλο άπαντα τα Καπετανάτα έσχον την αυτήν τύχην, οι δε διασωθέντες ολίγοι κατέφυγον ενταύθα μικρά έχοντες τα εφόδια. Έκτοτε δεν έπαυσαν εργαζόμενοι υπέρ της Μεγάλης Ιδέας, αλλά η εργασία αύτη τους απέμακρυνε οποίας βιοποριστικής εργασίας, η δε κατάστασις όλη των λεγομένων Τουρκοκαπετανέων δεν είναι παντάπασιν ευάρεστος.

 Ηλπίσαμε ικανοποίησιν, περίθαλψιν, απο τας κατά καιρούς κυβερνήσεις αλλ' αυταί άλλου μέν παρέσχον τινά αλλού δε καμμίαν, πάντοτε όμως μικράν και ανεπαρκή. Ηλπίζαμε δε πάντοτε ότι ήθελε ληφθή γενικόν τι μέτρον δυνάμενον να μας ανακουφίση ελαχίστως κατα το γήρας αφού τα έτη της ακμής μας διήλθον εν κακουχίαις και στερήσεις.

Αμφιβάλλωμεν πολύ αν τα εσχάτως ληφθέντα μέτρα προς ικανοποίησιν των αγωνιστών αφορώσι και ημάς, οπωσδήποτε και ημείς ηργάσθημεν υπέρ απελευθερώσεως της γωνιάς ταύτης, καταστρέψαμεν περιουσίας, εχύσαμεν αίματα και δεν είμεθα παρά συντρίμματα αρχαίων και πολυμελών οικογενειών καταστραφεισών εις πάλην ευγενή κατά των τούρκων.

 Δεν φέρομεν αποδεικτικά των αγώνων και θυσιών μας. Εστάθημεν Αρχηγοί. Η φήμη, ο τρόμος των τούρκων διατηρούμενα ακόμη, αυτά είναι τα πιστοποιητικά μας. 

 {Στο σημείο αυτό ακολουθεί η εξής παραπομπή: Εκείνα δε του Μεσολογγίου τα έγγραφα χιλιαρχού του τε δολοφονηθέντος αυταδελφού μου και εμού, ενεχείρισα εις την εις Ναύπλιον διατελούσαν κατά το έτος 1833 επιτροπήν και αναζητήσας αυτά [...] μετά ταύτα εστάθη αδύνατον να τα ανεύρω και να μάθω οποία μεταβολή και οποία χρήσις επ' αυτών εγένετο και αναμφιβόλως άγνωστοι [...] το όνομά μου, ωφελήθησαν υπο των εγγράφων

Θε. Ζιάκας}

    Εστάθητε επίσης αγωνισταί και αρχηγοί και καλώς γνωρίζετε την Ιστορίαν της παλλιγγενεσίας μας. Μετ' αυτής συνδεόμεθα αναποσπάστως, αυτή μαρτυρεί τους αγώνας και τας θυσίας μας. Ας μη μαρτυρή όμως ποτέ ότι η ελευθέρα Ελλάς εις τα τέκνα τα αγωνισθέντα υπέρ αυτής τοσούτων αποτελεσματικώς, δεν έδωσε γωνίαν γης προς παραμυθίαν του γήρατος, γωνίαν γης προς ταφήν!

Υποσημειούμαι με το ανήκον σέβας

 Ευπειθέστατος

Θε. Ζιάκας

 

Ακολουθούν Φωτογραφίες  Προσώπων 

                                     Επιμέλεια - Ανάρτηση   Αλέκος Ι. Βαλάσκας